Ritið 1/2027 Stílfræði

Fyrsta hefti Ritsins 2027 verður helgað rannsóknum á stílfræði. Áhersla er lögð á greinar sem fjalla um markvissa notkun tungumálsins – til dæmis líkingar, stílbrögð af ýmsu tagi, orðaröð, nafngiftir persóna, sjónarhorn og virkni sagna og nafnorða – til að skapa listræna upplifun í textum en með stílrannsóknum er hægt að afhjúpa pólitísk markmið höfundar og/eða rökstyðja tiltekinn skilning á verkinu. Viðfangsefnið getur verið bókmenntatextar frá öllum öldum og á erlendum málum jafnt sem íslensku og greinar sem fjalla um stílfræði í víðum skilningi eru velkomnar, t.d. greinar um frásagnarfræði, ritlist, lestrarrannsóknir, stílmælingar og fleira.

Greinum skal skilað fyrir 15. september 2026.

Ritstjórar eru Jóhannes Gísli Jónsson (jj@hi.is) og Guðrún Steinþórsdóttir (gudrunst@hi.is)

Ritið 2/2027 Kalda stríðið

Með talsverðum einföldunum má halda því fram að kalda stríðið sé hugmyndafræðilegt stríð sem geisaði milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna frá því að seinni heimsstyrjöldinni lauk og þar til Berlínarmúrinn féll árið 1989. Orðræða kalda stríðsins einkenndist oft og tíðum af myndmáli sem skipaði heiminum í tvenndarkerfi augljósra andstæðna, eins og austurs og vesturs. Þegar fylgismenn annars hvors stórveldisins munduðu pennann hlóðu þessi andstæðupör fljótt utan á sig merkingu sem endurspeglaði sjónarhorn þeirra og gildismat. Þannig varð hugsmíð Winstons Churchills um járntjaldið lífseig en hún var oft notuð til að draga upp mynd af frjálslyndum lýðræðisríkjum í vestri andspænis ríkjunum í austri sem lutu alræðisvaldi stjórnvalda í Moskvu. Á hinn bóginn voru þeir sem álitu Sovétríkin framvarðarsveit heimsbyltingar sem átti að leiða til friðar og jöfnuðar, í vegi fyrir þeim stóðu stjórnvöld vígvæddra heimsvaldasinna sem mynduðu bandalag um arðrán og kúgun. Bandaríski listsagnfræðingurinn John J. Curley hefur bent á að þó að kalda stríðið hafi vissulega sett svip sinn á daglegt líf fólks víðs vegar um heiminn – með einum eða öðrum hætti – þá fari því fjarri að einfaldar myndhverfingar fangi reynsluheim þess eða afstöðu til kalda stríðsins. Staða landa á heimskortinu, samband þeirra við stórveldin, efnahagur, trúarbrögð og þjóðfélagsgerð hafi mikil áhrif á það hvernig fólk upplifði kalda stríðið og þessi margbrotna mynd sé oft og tíðum tjáð í bókmenntum og listum með einstökum hætti.

Bæði stórveldin, Bandaríkin og Rússland, lögðu ríka áherslu á opinbert upplýsinga- og kynningarstarf á alþjóðavettvangi í baráttu sinni um hugi og hjörtu heimsbyggðarinnar. Á undanförnum áratug hafa fræðimenn á víðfeðmu sviði kaldastríðsrannsókna beitt þverfaglegum rannsóknum í vaxandi mæli og horft á samspil hnattrænna áhrifa og staðbundinna aðstæðna. Þannig hafa gerendur í kalda stríðinu, t.d. á Íslandi, ekki aðeins verið skilgreindir sem fulltrúar heimsveldanna heldur líka gaumgæfðir á forsendum eigin menningar og hagsmuna. Nýlegar rannsóknir varpa margbrotnu ljósi á opinbert upplýsinga- og kynningarstarf og sýna fram á flókið samspil þess staðbundna og hnattræna. Þær sýna líka hvernig starfsemi ólíkra hreyfinga og stofnana tók mið af kalda stríðinu á bæði þjóðlegum og alþjóðlegum forsendum. Þá hefur kastljósinu og verið beint að menningarstarfi annarra en stórveldanna tveggja sem þó litaðist af átakalínum og andrúmslofti kalda stríðsins með ýmsu móti.

Kallað er eftir greinum sem fást við kalda stríðið sem staðbundið og hnattrænt fyrirbrigði í margbreytilegum myndum. Greinarnar mega gjarna hafa Ísland í brennidepli eða taka mið af aðstæðum á Íslandi í alþjóðlegu samhengi eða samanburði. Óskað er eftir greinum um ákveðna listamenn og/eða listaverk en líka hópa, hreyfingar eða tímarit. Þá væri og sérstaklega hnýsilegt að fá greinar um menningarsamskipti af ýmsum toga, t.d. opinbert upplýsinga- og kynningarstarf, starfsemi stofnana, trúfélaga og félaga um menningar- og þjóðfélagsmál. Þá væri einnig tekið fagnandi á móti greinum um heimspeki- og stjórnmálakenningar, að ógleymdum greinum um þýðingar.

Greinum skal skilað fyrir 15. nóvember 2026.

Gestaritstjóri er Haukur Ingvarsson (haukuri@hi.is), aðalritstjóri er Guðrún Steinþórsdóttir (gudrunst@hi.is).

Ritið 3/2027 Opið hefti

Kallað er eftir greinum á sviði hugvísinda í þriðja hefti Ritsins 2027. 

Greinum skal skilað fyrir 15. apríl 2027.

Ritstjóri er Guðrún Steinþórsdóttir (gudrunst@hi.is)