„Maður er náttúrulega svo stoltur af því að vera Norðlendingur“

Viðhorf Norðlendinga til eigin framburðar

Abstract

Í greininni er fjallað um viðhorf Norðlendinga til eigin framburðar, einkum í tengslum við harðmæli og raddaðan framburð, eins og þau birtast í gögnum rannsóknarverkefnisins Svæðisbundinn framburður, viðhorf og málbreytingar í rauntíma (SVIÐ), sem er sjálfstætt framhald þriggja fyrri yfirlitsrannsókna á stöðu og þróun svæðisbundins framburðar á Íslandi. Annars vegar er unnið úr svörum alls 226 Norðlendinga úr netkönnun þar sem þeir voru meðal annars spurðir um viðhorf til eigin framburðar, til að mynda hversu fallegan þeir töldu hann vera, hvort þeir litu á hann sem hluta sjálfsmyndar sinnar og hvort þeir hefðu breytt honum frá æskuárum. Hins vegar er rýnt í djúpviðtöl sem tekin voru við 46 Norðlendinga úr upphaflega úrtakinu, en þar var ofangreindum spurningum, og fleirum, fylgt nánar eftir til að fá dýpri innsýn í uppsprettu, inntak og eðli viðhorfanna. Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að Norðlendingar eru heilt á litið prýðilega sáttir við eigin framburð, þó jafnframt megi greina talsverðan einstaklingsmun í þeim efnum. Þannig líta langflestir Norðlendinganna á framburð sinn sem mikilvægan hluta sjálfsmyndar sinnar og telja hann um leið venjulegan, enda sé hann sá framburður sem þeir ólust upp við. Það eru hins vegar öllu skiptari skoðanir á því hvort framburðurinn sé fallegur, en þeir sem á annað borð telja norðlenskan framburð fallegan byggja það gjarnan á því að hann sé skýrari en annar framburður. Norðlendingar eru jafnframt almennt meðvitaðir um tilvist sérstaks framburðar á sínu heimasvæði, en hugmyndir þeirra um hvað felst í þeim fram burði eru hins vegar öllu meira á reiki. Áberandi er þó að þekking þeirra á harðmæli er talsvert meiri en á rödduðum framburði eða öðrum norðlenskum framburðartilbrigðum og um leið virðist jákvæðni þeirra gagnvart eigin framburði einkum beinast að harðmæli, frekar en rödduðum framburði. Leiða má líkur að því að hin almennt jákvæðu viðhorf til norðlensks framburðar hafi stuðlað að viðhaldi framburðarins um leið og ójafnvægið í viðhorfum gagnvart harðmæli annars vegar og rödduðum framburði hins vegar eigi sinn þátt í því að raddaður framburður er á undanhaldi á meðan harðmæli stendur enn nokkuð styrkum fótum. Hér er þó ekki gott að fullyrða um orsök og afleiðingu.